ห้าธาตุ (오행 · 五行) และธาตุประจำตัวในซาจู

ห้าธาตุคืออะไร — ลักษณะของแต่ละธาตุ

ห้าธาตุในซาจูไม่ใช่สสารจริง แต่เป็นชื่อของลักษณะการเคลื่อนไหวห้าแบบ การอ่านแบบเกาหลีอธิบายไว้ดังนี้

• ไม้ (木) — ลักษณะพุ่งขึ้น ถ้ามีทิศทางก็ไปได้เร็ว ถ้าถูกขวางก็อ้อมไปด้านข้าง
• ไฟ (火) — ลักษณะลุกลาม ติดแล้วไหม้เร็ว และอุ่นไปถึงรอบข้าง
• ดิน (土) — ลักษณะทับถม ช้าแต่ไม่พังง่าย
• ทอง (金) — ลักษณะตัดขาด มีเกณฑ์ชัดเจน และปิดงานได้เรียบร้อย บางแห่งในไทยเรียกว่าธาตุโลหะ
• น้ำ (水) — ลักษณะซึมซาบ ไหลไปได้ทุกทาง และเติมที่ต่ำก่อน

หยินหยาง (음양 · 陰陽) แบ่งแต่ละธาตุออกเป็นสองแบบ หยางคือด้านที่ยื่นออกไปข้างนอก เคลื่อนก่อนและเปิดกว้าง หยินคือด้านที่เก็บเข้าข้างใน สังเกตก่อนแล้วใช้อย่างแม่นยำ ห้าธาตุแยกหยินหยางจึงได้ก้านฟ้า 10 ตัว

วงจรให้กำเนิดและข่ม (상생 · 相生 / 상극 · 相剋)

ห้าธาตุสัมพันธ์กันสองทาง ทางแรกคือให้กำเนิด (生) ไม้ → ไฟ → ดิน → ทอง → น้ำ → ไม้ ทางที่สองคือข่ม (剋) ไม้ → ดิน → น้ำ → ไฟ → ทอง → ไม้ การข่มไม่ได้แปลว่าร้าย ในซาจู ธาตุที่ข่มเราอ่านว่าเป็นกรอบและหน้าที่ ส่วนธาตุที่เราข่มอ่านว่าเป็นสิ่งที่เราจับถือและจัดการ

ความสัมพันธ์ห้าทางนี้ คือธาตุเดียวกัน ธาตุที่เราให้กำเนิด ธาตุที่เราข่ม ธาตุที่ข่มเรา และธาตุที่ให้กำเนิดเรา เป็นที่มาของสิบเทพ (십신 · 十神) เมื่อแยกหยินหยางอีกชั้นจะได้ความสัมพันธ์สิบแบบ

ธาตุประจำตัว ดูจากปีเกิด หรือจากวันเกิด

วิธีที่นิยมในไทยคือดูธาตุประจำตัวจากเลขท้ายปีเกิด วิธีนี้ให้ธาตุของก้านฟ้าปีเกิด ซึ่งมีอยู่จริงในผังดวง ตารางด้านล่างคำนวณจากก้านฟ้าทั้ง 10 ตัว ใช้ได้ทั้งปี ค.ศ. และ พ.ศ.

แต่ซาจูเกาหลีถือว่าตัวเราคือนายวัน เพราะเสาวันเป็นของเราโดยเฉพาะ คนที่เกิดปีเดียวกันมีก้านฟ้าปีเหมือนกันทั้งปี แต่ก้านฟ้าของวันเปลี่ยนทุกวันตามวงรอบ 60 วัน นายวันคิดในใจจากวันที่ได้ยาก ต้องนับจากปฏิทิน ถ้ายังไม่รู้นายวันของตัวเอง ใช้เครื่องมือดูดวงซาจูฟรีท้ายหน้านี้ใส่วันเกิดเพื่อดูผังดวงได้

นายวันทั้ง 10 แบบ — ก้านฟ้าของวันเกิด

ก้านฟ้าของวันเกิดมีได้ 10 แบบ คือห้าธาตุแยกหยินหยาง การอ่านแบบเกาหลีเปรียบแต่ละแบบกับภาพในธรรมชาติ แต่ละแบบมีหน้าอธิบายแยก อยู่ในลิงก์อ่านต่อท้ายหน้านี้

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อย

"ขาดธาตุไหน ต้องเติมธาตุนั้น" เป็นความเชื่อที่แพร่หลาย เช่นเลือกสีเสื้อหรือของใช้ตามธาตุ แต่สิ่งที่การคำนวณบอกได้มีแค่ว่าในผังดวงมีธาตุไหนกี่ตัว อยู่เสาไหน สีหรือสิ่งของไม่ได้เปลี่ยนตัวอักษรในผังดวง ในการอ่านแบบเกาหลีมักอ่านธาตุที่ไม่มีว่าเป็นแรงที่เราพบจากคนและงานภายนอก ไม่ใช่ช่องโหว่ที่ต้องอุด

อีกความเชื่อคือ "ธาตุนี้ดี ธาตุนั้นร้าย" ไม่มีธาตุไหนดีกว่ากัน ธาตุที่มากอ่านว่าแรงไปทางเดียว ธาตุที่น้อยอ่านว่าแรงนั้นมาจากข้างนอก สิ่งที่อ่านคือสมดุลของทั้งผัง

คำถามที่พบบ่อย

ธาตุประจำตัวดูจากอะไร

ในซาจูเกาหลีดูจากนายวัน คือก้านฟ้าของวันเกิด ซึ่งต้องเปิดปฏิทินหรือใช้เครื่องมือคำนวณ ส่วนธาตุที่ดูจากเลขท้ายปีเกิดคือธาตุของก้านฟ้าปี ซึ่งเป็นพื้นเพของผังดวง ไม่ใช่ตัวเรา

ไม่รู้เวลาเกิด ดูธาตุประจำตัวได้ไหม

ได้ นายวันมาจากวันเกิด ไม่ต้องใช้เวลาเกิด ยกเว้นคนที่เกิดใกล้เที่ยงคืน ซึ่งการปรับเวลาตามลองจิจูดอาจเลื่อนวันของเสาวันได้ ส่วนการนับว่าผังดวงมีธาตุไหนกี่ตัว ถ้าไม่มีเสาเวลาจะนับจากหกตัวอักษร

ธาตุจากเลขท้ายปีเกิดกับนายวันไม่ตรงกัน แบบไหนถูก

ถูกทั้งคู่ในความหมายของตัวเอง เลขท้ายปีบอกธาตุของก้านฟ้าปี นายวันบอกธาตุของก้านฟ้าวัน ซาจูเกาหลีอ่านนายวันเป็นตัวเรา และอ่านธาตุของปีเป็นสิ่งที่ได้รับมาตั้งแต่เกิด คนจำนวนมากมีสองธาตุนี้ไม่ตรงกัน